{"id":966,"date":"2026-03-31T16:13:43","date_gmt":"2026-03-31T14:13:43","guid":{"rendered":"https:\/\/aicraft.art\/?p=966"},"modified":"2026-06-02T09:13:56","modified_gmt":"2026-06-02T07:13:56","slug":"notatka-0-01-wyscig-bogow-jak-religie-walcza-o-wplywy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aicraft.art\/?p=966","title":{"rendered":"Notatka 0.01 Wy\u015bcig bog\u00f3w: Jak religie walcz\u0105 o wp\u0142ywy"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b1. Ekspansja demograficzna i geograficzna (Islam)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bIslam jest obecnie najszybciej rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 religi\u0105 na \u015bwiecie. Wed\u0142ug prognoz Pew Research Center, je\u015bli obecne trendy demograficzne si\u0119 utrzymaj\u0105, liczba muzu\u0142man\u00f3w mo\u017ce zr\u00f3wna\u0107 si\u0119 z liczb\u0105 chrze\u015bcijan oko\u0142o 2050\u20132070 roku.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Przyczyny:<\/strong> Wysoki przyrost naturalny w krajach muzu\u0142ma\u0144skich oraz migracje do kraj\u00f3w zachodnich.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Postrzeganie:<\/strong> W Europie wzrost widoczno\u015bci islamu bywa przez \u015brodowiska konserwatywne nazywany \u201einwazj\u0105 kulturow\u0105\u201d, podczas gdy sami wierni widz\u0105 w tym naturalne prawo do praktykowania swojej wiary w globalnym \u015bwiecie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b2. Ekspansja misyjna i nawr\u00f3cenia (Pentekostalizm)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bW obr\u0119bie chrze\u015bcija\u0144stwa najbardziej dynamiczn\u0105 i \u201eekspansywn\u0105\u201d si\u0142\u0105 s\u0105 ruchy zielono\u015bwi\u0105tkowe (pentekostalizm).<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Obszar dzia\u0142a\u0144:<\/strong> Ameryka \u0141aci\u0144ska, Afryka Subsaharyjska oraz Azja (np. Korea Po\u0142udniowa).<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Charakterystyka:<\/strong> Ruchy te bardzo skutecznie wypieraj\u0105 tradycyjny katolicyzm w Ameryce Po\u0142udniowej, stosuj\u0105c nowoczesne techniki marketingowe, media spo\u0142eczno\u015bciowe i k\u0142ad\u0105c nacisk na bezpo\u015brednie do\u015bwiadczenie duchowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b3. Wp\u0142ywy polityczno-prawne (Fundamentalizmy)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bInwazyjno\u015b\u0107 mo\u017cna te\u017c rozumie\u0107 jako stopie\u0144, w jakim religia ingeruje w \u017cycie os\u00f3b niewierz\u0105cych lub wyznawc\u00f3w innych religii poprzez system prawny.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Kraje muzu\u0142ma\u0144skie:<\/strong> Wprowadzanie element\u00f3w prawa szariatu do ustawodawstwa pa\u0144stwowego.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Indie:<\/strong> Wzrost hinduskiego nacjonalizmu (Hindutva), kt\u00f3ry d\u0105\u017cy do zdefiniowania Indii wy\u0142\u0105cznie jako pa\u0144stwa hinduistycznego, co bywa postrzegane jako opresyjne wobec mniejszo\u015bci (np. muzu\u0142man\u00f3w i chrze\u015bcijan).<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>USA i niekt\u00f3re kraje Europy:<\/strong> Aktywno\u015b\u0107 polityczna ruch\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich w kwestiach takich jak bioetyka, edukacja czy prawo rodzinne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bPodsumowanie perspektyw<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><th>Kryterium<\/th><th>Religia\/Ruch<\/th><\/tr><tr><td>Tempo wzrostu liczby wyznawc\u00f3w<\/td><td>Islam<\/td><\/tr><tr><td>Skuteczno\u015b\u0107 nawr\u00f3ce\u0144 (prozelityzm)<\/td><td>Pentekostalizm (Chrze\u015bcija\u0144stwo)<\/td><\/tr><tr><td>Wp\u0142yw na prawo i polityk\u0119<\/td><td>Fundamentalizmy (r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nauka jako najnowszy ruch religijny<\/h2>\n\n\n\n<p>Powy\u017csza analiza dynamiki religijnej w XXI wieku wykazuje dwojaki charakter. Z jednej strony, obserwujemy intensywn\u0105 ekspansj\u0119 tradycyjnych system\u00f3w wyznaniowych. Zar\u00f3wno demograficzny wzrost islamu, jak i misyjny dynamizm pentekostalizmu, a tak\u017ce rosn\u0105cy wp\u0142yw fundamentalizm\u00f3w na polityk\u0119 pa\u0144stw, \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce religia pozostaje pot\u0119\u017cn\u0105 si\u0142\u0105 kszta\u0142tuj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 geopolityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. Zjawiska te, cz\u0119sto postrzegane jako inwazyjne, wynikaj\u0105 z g\u0142\u0119bokiej potrzeby to\u017csamo\u015bci, wsp\u00f3lnoty i sensu w coraz bardziej zglobalizowanym, a jednocze\u015bnie niepewnym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u200bJednak\u017ce, r\u00f3wnolegle do tych tradycyjnych proces\u00f3w, w sercu zachodniej cywilizacji zachodzi transformacja o fundamentalnym znaczeniu. W pustk\u0119 pozostawion\u0105 przez post\u0119puj\u0105c\u0105 sekularyzacj\u0119 tradycyjnych instytucji religijnych wkracza nowy system wierze\u0144, kt\u00f3ry paradoksalnie wywodzi si\u0119 z racjonalizmu. Analizuj\u0105c nauk\u0119 przez pryzmat socjologii religii, dostrzegamy, \u017ce dla wielu wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stw przesta\u0142a ona by\u0107 jedynie metod\u0105 poznawania \u015bwiata, a sta\u0142a si\u0119 now\u0105 form\u0105 absolutnego autorytetu. To przej\u015bcie od dynamicznego pluralizmu religijnego do hegemonii scjentyzmu stanowi kluczowy element zrozumienia wsp\u00f3\u0142czesnego krajobrazu ideologicznego.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u200bScjentyzm, przejmuj\u0105c struktury, j\u0119zyk i funkcje psychologiczne przypisywane dawniej religii, oferuje now\u0105 form\u0119 \u201ezbawienia\u201d poprzez post\u0119p technologiczny i bioetyczn\u0105 optymalizacj\u0119. To nie jest ju\u017c tylko debata o prawdach wiary kontra faktach naukowych, ale zderzenie dw\u00f3ch odmiennych typ\u00f3w religijno\u015bci: jednej, zakorzenionej w tradycji i transcendencji, oraz drugiej, immanentnej, w kt\u00f3rej \u201enowym sacrum\u201d staje si\u0119 obiektywna prawda empiryczna i ludzki rozum. Zrozumienie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata wymaga wi\u0119c spojrzenia na te dwa zjawiska \u2013 ekspansj\u0119 starych religii i narodziny nowej \u201ereligii rozumu\u201d \u2013<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"82\" class=\"wp-image-972\" style=\"width: 150px;\" src=\"https:\/\/aicraft.art\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/1774958392378.png\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/aicraft.art\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/1774958392378.png 1408w, https:\/\/aicraft.art\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/1774958392378-300x164.png 300w, https:\/\/aicraft.art\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/1774958392378-1024x559.png 1024w, https:\/\/aicraft.art\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/1774958392378-768x419.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/> jako na dwie strony tego samego medalu: nieustannej ludzkiej pogoni za pewno\u015bci\u0105 w obliczu nieznanego.<\/p>\n\n\n\n<p>Oto analiza mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce nauka bywa postrzegana jako system wierze\u0144:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b1. Struktura i hierarchia (Nowe Kap\u0142a\u0144stwo)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bW tradycyjnych religiach kap\u0142ani po\u015bredniczyli mi\u0119dzy sacrum a ludem. W XXI wieku t\u0119 rol\u0119 przejmuj\u0105 \u201eeksperci\u201d.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Autorytet:<\/strong> Publikacje w presti\u017cowych pismach (jak <em>Nature<\/em> czy <em>Science<\/em>) pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych \u201epism \u015bwi\u0119tych\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>J\u0119zyk:<\/strong> Specjalistyczna terminologia, niezrozumia\u0142a dla laika, tworzy barier\u0119 wej\u015bcia i aur\u0119 tajemnicy, podobnie jak \u0142acina w dawnym Ko\u015bciele.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Instytucje:<\/strong> Uniwersytety i instytuty badawcze staj\u0105 si\u0119 \u015bwi\u0105tyniami wiedzy, kt\u00f3re nadaj\u0105 \u201esakrament\u201d (tytu\u0142 naukowy) potwierdzaj\u0105cy przynale\u017cno\u015b\u0107 do elity.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b2. Dogmatyzm i walka z \u201eherezj\u0105\u201d<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bCho\u0107 nauka z definicji powinna by\u0107 otwarta na b\u0142\u0105d, <strong>scjentyzm<\/strong> (wiara, \u017ce nauka jest jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em prawdy) bywa bezkompromisowy.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Wykluczenie:<\/strong> Osoby podwa\u017caj\u0105ce aktualny konsensus naukowy cz\u0119sto spotykaj\u0105 si\u0119 z ostracyzmem, kt\u00f3ry przypomina ekskomunik\u0119.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Ortodoksja:<\/strong> Istniej\u0105 tematy tabu lub paradygmaty, kt\u00f3rych podwa\u017cenie grozi utrat\u0105 finansowania lub kariery, co krytycy por\u00f3wnuj\u0105 do pilnowania czysto\u015bci doktryny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b3. Funkcje psychologiczne i egzystencjalne<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bReligie daj\u0105 poczucie bezpiecze\u0144stwa i odpowiedzi na trudne pytania. Nauka przej\u0119\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 tych funkcji:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Eschatologia:<\/strong> Wizje przysz\u0142o\u015bci (podb\u00f3j kosmosu, transhumanizm, nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 dzi\u0119ki biotechnologii) zast\u0119puj\u0105 obietnic\u0119 raju.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Zbawienie:<\/strong> Wiara, \u017ce post\u0119p techniczny rozwi\u0105\u017ce wszystkie problemy ludzko\u015bci (g\u0142\u00f3d, choroby, \u015bmier\u0107), ma charakter niemal mesja\u0144ski.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Rytua\u0142y:<\/strong> Codzienne nawyki oparte na \u201ebadaniach\u201d (diety, liczenie krok\u00f3w, optymalizacja snu) przypominaj\u0105 religijn\u0105 ascez\u0119 i dba\u0142o\u015b\u0107 o czysto\u015b\u0107 rytualn\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b4. Por\u00f3wnanie: Nauka vs. Scjentyzm<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><th>Cecha<\/th><th>Nauka (Metoda)<\/th><th>Scjentyzm (Ruch \u201eReligijny\u201d)<\/th><\/tr><tr><td>Podej\u015bcie do prawdy<\/td><td>Prawda jest tymczasowa i podlega zmianie.<\/td><td>Nauka posiada ostateczne odpowiedzi na wszystko.<\/td><\/tr><tr><td>\u0179r\u00f3d\u0142o autorytetu<\/td><td>Dow\u00f3d empiryczny i powtarzalno\u015b\u0107.<\/td><td>\u201eEksperci m\u00f3wi\u0105\u201d, \u201eNauka twierdzi\u201d.<\/td><\/tr><tr><td>Cel<\/td><td>Zrozumienie mechanizm\u00f3w \u015bwiata.<\/td><td>Stworzenie kompletnego \u015bwiatopogl\u0105du (ideologii).<\/td><\/tr><tr><td>Stosunek do sacrum<\/td><td>Oddzielenie sfery fakt\u00f3w od warto\u015bci.<\/td><td>Pr\u00f3ba zast\u0105pienia moralno\u015bci i etyki biologi\u0105 lub ewolucj\u0105.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Krytyka tego podej\u015bcia<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bWarto jednak pami\u0119ta\u0107 o kluczowej r\u00f3\u017cnicy, kt\u00f3r\u0105 podkre\u015blaj\u0105 obro\u0144cy nauki: <strong>nauka posiada mechanizm samokorekty<\/strong>. Religie rzadko zmieniaj\u0105 swoje fundamenty pod wp\u0142ywem nowych dowod\u00f3w, podczas gdy nauka (przynajmniej w teorii) musi to robi\u0107. Nazywanie nauki \u201ereligi\u0105\u201d jest cz\u0119sto u\u017cywane jako figura retoryczna przez ruchy antynaukowe, aby zr\u00f3wna\u0107 fakty z opiniami.<\/p>\n\n\n\n<p>\u200bJednak\u017ce, gdy \u201ewiara w nauk\u0119\u201d staje si\u0119 bezkrytyczna i \u015blepa na w\u0142asne ograniczenia, faktycznie zaczyna wype\u0142nia\u0107 pustk\u0119 po tradycyjnych systemach wyznaniowych.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>Traktowanie nauki jako ostatecznej wyroczni \u2013 zjawisko, kt\u00f3re wcze\u015bniej zdefiniowali\u015bmy jako scjentyzm \u2013 wprowadza spo\u0142ecze\u0144stwo w stan g\u0142\u0119bokiego paradoksu. Z jednej strony oferuje ono fundament stabilizacji, z drugiej za\u015b generuje ryzyko intelektualnego parali\u017cu.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>\u200bOto analiza tego napi\u0119cia:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bNauka jako fundament stabilizacji<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bW epoce \u201epost-prawdy\u201d i informacyjnego szumu, oparcie si\u0119 na metodzie naukowej pe\u0142ni funkcj\u0119 <strong>kotwicy bezpiecze\u0144stwa<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Wsp\u00f3lny mianownik:<\/strong> Nauka dostarcza uniwersalnego j\u0119zyka, kt\u00f3ry pozwala ludziom o r\u00f3\u017cnych pogl\u0105dach religijnych czy politycznych porozumie\u0107 si\u0119 co do fakt\u00f3w (np. praw fizyki czy wynik\u00f3w bada\u0144 medycznych).<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Przewidywalno\u015b\u0107:<\/strong> Instytucjonalizacja nauki pozwala na budowanie strategii d\u0142ugofalowych \u2013 od walki z pandemiami po zmiany klimatyczne. Daje to obywatelom poczucie, \u017ce \u015bwiat nie jest chaosem, lecz systemem rz\u0105dzonym przez zrozumia\u0142e regu\u0142y.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bNauka jako zagro\u017cenie dla debaty (Dogmatyzm)<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bProblem pojawia si\u0119 w momencie, gdy nauka przestaje by\u0107 <strong>metod\u0105<\/strong> (procesem ci\u0105g\u0142ego podwa\u017cania i sprawdzania), a staje si\u0119 <strong>instancj\u0105 polityczn\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u200b<strong>Zamykanie dyskusji:<\/strong> Has\u0142o \u201enauka jest rozstrzygni\u0119ta\u201d (<em>the science is settled<\/em>) bywa u\u017cywane do uciszania etyk\u00f3w, filozof\u00f3w czy mniejszo\u015bciowych g\u0142os\u00f3w w samym \u015brodowisku naukowym. Prowadzi to do ortodoksji, kt\u00f3ra jest zaprzeczeniem ducha nauki.<\/li>\n\n\n\n<li>\u200b<strong>Technokracja:<\/strong> Przekazanie decyzji o kszta\u0142cie spo\u0142ecze\u0144stwa wy\u0142\u0105cznie w r\u0119ce \u201eekspert\u00f3w\u201d ogranicza demokratyczn\u0105 wolno\u015b\u0107. Wybory moralne (np. jak balansowa\u0107 mi\u0119dzy bezpiecze\u0144stwem a wolno\u015bci\u0105 osobist\u0105) zostaj\u0105 zast\u0105pione przez algorytmy i suche dane, co pozbawia jednostk\u0119 podmiotowo\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bMechanizm napi\u0119cia: Metoda vs Ideologia<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bAby zrozumie\u0107 to zagro\u017cenie, warto rozr\u00f3\u017cni\u0107 te dwa podej\u015bcia:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><th>Aspekt<\/th><th>Nauka jako Metoda (Wolno\u015b\u0107)<\/th><th>Scjentyzm jako Wyrocznia (Ograniczenie)<\/th><\/tr><tr><td>Podej\u015bcie do b\u0142\u0119du<\/td><td>B\u0142\u0105d jest szans\u0105 na korekt\u0119 teorii.<\/td><td>B\u0142\u0105d (lub w\u0105tpliwo\u015b\u0107) jest traktowany jako herezja lub \u201edezinformacja\u201d.<\/td><\/tr><tr><td>Rola eksperta<\/td><td>Przewodnik interpretuj\u0105cy dane.<\/td><td>Kap\u0142an dyktuj\u0105cy normy spo\u0142eczne i moralne.<\/td><\/tr><tr><td>Cel debaty<\/td><td>Zbli\u017cenie si\u0119 do prawdy poprzez sp\u00f3r.<\/td><td>Wyeliminowanie g\u0142os\u00f3w sprzecznych z obowi\u0105zuj\u0105cym konsensusem.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Nowy totalitaryzm rozumu?<\/h3>\n\n\n\n<p>\u200bRyzyko \u201einwazyjno\u015bci\u201d nauki jako wyroczni polega na tym, \u017ce potrafi ona w spos\u00f3b niezwykle skuteczny \u2013 bo podparty autorytetem obiektywizmu \u2013 rugowa\u0107 z przestrzeni publicznej wszelkie inne formy wra\u017cliwo\u015bci. Kiedy \u201eracjonalno\u015b\u0107\u201d staje si\u0119 jedyn\u0105 dopuszczaln\u0105 miar\u0105 cz\u0142owiecze\u0144stwa, tracimy z oczu te aspekty ludzkiej egzystencji, kt\u00f3rych nie da si\u0119 zmierzy\u0107, zwa\u017cy\u0107 ani policzy\u0107, jak godno\u015b\u0107, duchowo\u015b\u0107 czy intuicja.<\/p>\n\n\n\n<p>\u200bW obliczu tych rozwa\u017ca\u0144, gdzie z jednej strony t\u0119sknimy za twardym gruntem fakt\u00f3w, a z drugiej dr\u017cymy przed dyktatur\u0105 nieomylnych algorytm\u00f3w, warto postawi\u0107 sobie fundamentalne pytanie:<\/p>\n\n\n\n<p>\u200b<strong>Czy spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re w imi\u0119 bezb\u0142\u0119dnej pewno\u015bci naukowej po\u015bwi\u0119ca prawo do b\u0142\u0105dzenia, w\u0105tpienia i metafizycznego niepokoju, wci\u0105\u017c pozostaje spo\u0142ecze\u0144stwem wolnym, czy staje si\u0119 jedynie doskonale zoptymalizowanym laboratorium?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pytanie o to, kt\u00f3ra religia jest \u201enajbardziej inwazyjna\u201d, dotyka kwestii subiektywnych i zale\u017cy od tego, jak zdefiniujemy samo poj\u0119cie \u201einwazyjno\u015bci\u201d. W socjologii religii i politologii rzadko u\u017cywa si\u0119 tego terminu w sensie naukowym, poniewa\u017c dla jednych grup dynamiczny rozw\u00f3j danej wiary jest postrzegany jako sukces misyjny, a dla innych jako zagro\u017cenie dla lokalnej kultury lub porz\u0105dku politycznego.<br \/>\n\u200bZamiast rankingu, warto przyjrze\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cnym obliczom ekspansji religijnej w XXI wieku:<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":971,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"site-container-style":"default","site-container-layout":"default","site-sidebar-layout":"default","disable-article-header":"default","disable-site-header":"default","disable-site-footer":"default","disable-content-area-spacing":"default","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[139,138,137,135,141,136,140],"class_list":["post-966","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","tag-geopolityka-wiary","tag-islam","tag-pentekostalizm","tag-scjentyzm","tag-sekularyzacja","tag-socjologia-religii","tag-wolnosc-debaty"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/966","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=966"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":979,"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/966\/revisions\/979"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aicraft.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}